Çmimi i dritës

Shkruan: Prof. Dr. Metin Izeti

Në historinë e njerëzimit, e vërteta shpesh ka pasur çmimin më të lartë: lirinë ose vetë jetën. Kur shoqëritë gjenden në rrugëkryqe morale, ata që guxojnë të zhveshin iluzionet e rehatshme dhe të thonë atë që është e vërtetë, shpesh shihen si rrezik. Asnjë shembull në historinë e mendimit njerëzor nuk e ilustron më fuqishëm këtë sakrificë sesa figura e Sokratit, filozofit athinas që pranoi të pinte helmin (koniumin) sesa të mohonte parimet e tij.
Sokrati nuk shkroi asnjë rresht, por jetoi në kërkim të asaj që është e drejtë, e mirë dhe e vërtetë. Metoda e tij, ironia dhe dialogu, nuk synonte të jepte leksione, por të detyronte bashkëbiseduesit të shihnin padijen e tyre. Për Athinën e asaj kohe – një demokraci e plagosur nga luftërat dhe e rënë në populizëm – ky lloj kërkimi ishte destabilizues.
Kur u akuzua rrejshëm për “korruptim të rinisë” dhe “mosbesim ndaj perëndive të qytetit”, Sokrati u përball me një zgjedhje:
-Të kërkonte falje, të përgjërohej për mëshirë dhe të pranonte mërgimin.
– Të qëndronte besnik ndaj misionit të tij filozofik dhe të pranonte vdekjen.
Ai zgjodhi të dytën. Për Sokratin, një jetë pa ekzaminim nuk vlente të jetohej. Të mohonte të vërtetën për të shpëtuar trupin do të thoshte të vriste shpirtin e tij.
Në dialogun *Kritoni* të Platonit, miqtë e Sokratit i ofrojnë një mundësi për t’u arratisur nga burgu. Megjithatë, filozofi refuzon. Ai argumenton se ligjet e qytetit, madje edhe kur zbatohen gabimisht nga njerëzit, duhen respektuar. Nëse ai do të arratisej, do të shkatërronte legjitimitetin e ligjit dhe do të dëshmonte se parimet e tij ishin thjesht fjalë boshe.
“Nuk duhet t’i përgjigjemi padrejtësisë me padrejtësi, as t’i bëjmë keq askujt, pavarësisht se çfarë kemi vuajtur prej tyre.” – Sokrati (*Kritoni*)
Duke pirë helmin me qetësi absolute përpara nxënësve të tij të përlotur, Sokrati bëri sakrificën supreme. Ai nuk vdiq si viktimë, por si triumfues. Vdekja e tij vërtetoi se e vërteta ka një vlerë transhendente, e cila qëndron përtej frikës nga vdekja fizike.
Sot, në një botë të përmbytur nga “të vërtetat alternative” dhe ku konformizmi shpesh shpërblehet më shumë se integriteti, shembulli i Sokratit kumbon më fuqishëm se kurrë. Sakrifica për të vërtetën nuk kërkon domosdoshmërisht të pimë helmin, por kërkon guximin për të thënë atë që është e drejtë, edhe kur e gjithë turma ulërin të kundërtën.
Sakrifica sokratike na mëson se:
– Integriteti nuk ka çmim:
Karakteri i njeriut matet me atë që ai refuzon per te mos u kompromituar.
– E vërteta mbijeton:
Gjykatësit e Athinës që dënuan Sokratin kanë mbetur në histori si simbole të turpit, ndërsa Sokrati mbetet “babai i filozofisë”.
-Liria e brendshme:
Askush nuk mund ta robërojë një mendje që refuzon të gënjejë veten.
Vdekja e Sokratit ishte akti i fundit dhe më i fuqishëm i filozofisë së tij. Ai tregoi se e vërteta nuk është një koncept abstrakt për t’u diskutuar nëpër rrugica, por një parim udhëheqës për të cilin ia vlen të jetosh dhe të vdesësh. Pa njerëz të gatshëm të sakrifikojnë rehatinë e tyre për të vërtetën, njerëzimi do të mbetej përgjithmonë në errësirën e shpellës së iluzioneve. Sokrati ndezi një dritë që nuk u shua kurrë, duke na kujtuar se çmimi i lirisë shpirtërore është shpesh vetë sakrifica.

MARKETING