Draft ligji per arsim të lartë ngulfat krijimtarinë artistike

Shkruan: Prof. Dr. Metin Izeti

Bazuar në draft-ligjin e ri për arsimin e lartë, fakultetet e arteve (të referuara si akademitë artistike) trajtohen si njësi integrale të universitetit, por me specifika që shpesh krijojnë vështirësi për artistët për shkak të kërkesave akademike strikte.
Dobësitë e ligjit në raport me komunitetin artistik:

1. Kriteret e avancimit dhe “Diktati” i publikimeve shkencore

Një nga pikat më problematike është Neni 159, i cili përcakton kriteret për zgjedhjen në thirrje mësimore-shkencore. Ligji kërkon rezultate nga puna “shkencore-kërkimore” dhe botime në revista me faktor ndikimi (Impact Factor) të indeksuara në baza si Web of Science ose Scopus.
Për një piktor, regjisor apo muzikant, vlera profesionale qëndron te vepra artistike (ekspozita, filmi, koncerti), jo te shkrimi i artikujve shkencorë. Edhe pse ligji përmend “veprimtarinë artistike”, pesha që u jepet publikimeve shkencore shpesh penalizon artistët e mirëfilltë që nuk janë studiues teorikë, duke i penguar ata të avancojnë në karrierën akademike.

2. Specifikat e studimeve (Cikli i Dytë dhe i Tretë)

Ligji parashikon rregulla të veçanta për magjistraturën dhe doktoraturën në arte:
Neni 123 (6): Përcakton se teza e magjistraturës në arte duhet të përfshijë një pjesë të shkruar dhe një prezantim publik të veprës artistike.
Neni 125 (19): Ngjashëm, disertacioni i doktoraturës në arte përbëhet nga pjesa teorike dhe performanca/ekspozita publike.
Edhe pse këto nene njohin specifikën e artit, ato sërish detyrojnë një vëllim të madh të punës teorike. Kjo krijon një mbingarkesë për artistët, të cilët duhet të sillen si shkencëtarë socialë për të mbrojtur titullin e tyre artistik.

3. Infrastruktura dhe pajisjet (Neni 48)

Për të themeluar ose akredituar një akademi arti, duhet të sigurohen “hapësira dhe pajisje adekuate”.
Ligji nuk specifikon standardet për studiot e artit, sallat e koncerteve apo teknologjinë filmike, të cilat janë shumë më të shtrenjta se një klasë e thjeshtë leksionesh. Në mungesë të një plani investimi, akademitë e arteve në Maqedoni mbeten me teknologji të vjetëruar, ndërsa ligji kërkon “standarde evropiane” të cilësisë.

4. Angazhimi i artistëve të jashtëm

Ligji lejon angazhimin e kuadrit të jashtëm, por procedurat janë mjaft burokratike. Shumë artistë me famë ndërkombëtare nuk kanë tituj formalë akademikë (PhD). Kriteret e ngurta të zgjedhjes në thirje (Neni 161) shpesh pamundësojnë që artistët më të mirë të tregut të japin mësim, pasi ata nuk plotësojnë normat administrative për “pikë” nga konferencat apo revistat.
5. Liria e krijimtarisë vs. administrimi (Neni 8)

Ndonëse ligji garanton “lirinë e krijimtarisë artistike” (Neni 8), ai e kufizon atë brenda kornizave të ngurta të Sistemit të Kredive (ECTS). Procesi krijues nuk mund të matet gjithmonë me “orë prezence” apo “kredi” statike. Neni 132 dhe 139 kërkojnë që çdo komponent i programit studimor të jetë i fiksuar, gjë që mund të mbysë spontanitetin dhe fleksibilitetin që kërkon edukimi artistik.
Dobësia kryesore mbetet “akademizimi i tepërt” i artit. Ligji i trajton artistët me të njëjtën peshore si fizikanët apo juristët, duke harruar se infrastruktura e tyre kryesore është studioja dhe skena, ndërsa “artikulli” i tyre është vepra që komunikon me publikun.

MARKETING