` . “Princi” – TV-SHENJA

“Princi”

Shkruan: Drita Rrustemi-Murtezani

Makiaveli, duke qenë edhe vetë dëshmitarë dhe analist i historisë së ngritjes dhe shkatërrimit në historinë e Francës dhe shteteve italiane, konstatoi se burrat e shtetit dhe tregtarët, si dhe princat e sjellshëm, gjithmonë vijnë dhe shkatërrohen. Ky është një problem i padiskutueshëm, nga i cili nuk mund të hiqte dorë Makiaveli. Por, “Princi” mund të jetë një broshurë ose udhëzues se si mund të jesh një tiran i sukseshëm, por gjithashtu, varësisht nga lexuesit, “Princi” është një libër për atë se çfarë duhet të mësojnë njerëzit e mirë nga tiranët. Është një hapje sysh ndaj realitetit përbuzës ndaj së mirës, është një kthejlltësi për mendjen mbi liderin që ngritjen e tij e ka vetëm nëpërmjet shkeljes mbi kopenë e njerëzve, gjithë kjo vetëm e vetëm sepse njeriu i drejtë dhe i pastër është i pafuqishëm, gjithsesi edhe kjo sipas Makiavelit. Duke qenë të njohur për gjendjen e paqëndrueshme të njerëzve dhe atë gjendje mizore shpirtërore, gjendje që lehë mund të shfrytëzohet nga njerëzit mendjehollë për t’u përshtatur nga sundimtarët, sipas Makiavelit, “njerëzit janë mosmirënjohës, të paqëndrueshëm, falsë, frikacakë, të pangopur dhe për aq kohë sa ju jeni i famshëm, ata janë plotësisht me ju…”. Qëndrimet e tij vërtetohen edhe sot: një politikan, tanimë kryetar komune në Maqedoni, tha me përbuzje cinike se “po të vendos edhe një qen për kandidat kryetar, ju atë do ta votoni dhe qeni do të fitojë”.

Deklarata e tij e famshme se “burrat duhet ose të ledhatohen ose të shkatërrohen” është një princip që ende shihet në veprim sot e kësaj dite. Kjo në kuptimin e vet e ngërthen dëmtimin e njerëzve aq rëndë, saqë ata nuk do të jenë më në gjendje për të marrë hak mbi atë.

Këshillat e Makiavelit të ngërthyera në këtë libër, përgjithësisht, janë mbi mënyrën më efikase dhe më të mirë për ta marrë ose rritur pushtetin, pa konsideruar se a është kjo e drejtë ose e gabuar. Duke e përshkruar fuqinë si një burim të rrallë që duhet të mblidhet energjikisht dhe të ruhet me shumë kujdes, mendim që i përjashton idetë e bashkëpunimit me dikë të dytë ose të tretë, si dhe që e përjashton ndarjen e përgjegjësisë.

Sipas Makiavelit, ekzistojnë dy lloje të qeverisjes: një model i fuqishëm i centralizuar, për të cilin ai e mer si shembull Lindjen, si dhe modelin e lirshëm të konfederatave, që dominohej në Evropën Perëndimore.

Në kapitullin ku Makiaveli flet mbi principatat e reja, të fituara me armët dhe fatin e dikujt tjetër, vlen të cekët se – sipas analizës së tij të thellë mbi veprimet e princërve/sundimtarëve të cekur si shembuj për të mbajtur pushtetin – si një prej faktorëve kyç sipas Makiavelit është fati, pra nuk duhet bazuar edhe shumë mbi aftësinë e një lideri. Ai cek se forca ose dhuna është një pjesë e pandashme integrale e shtetit/pushtetit dhe se një sundimtar nuk mund të qeverisë pa të si një mjet. Edhe pse fati luan rol të rëndësishëm në sundimin ose arritjen në pushtet të një sundimtari, Makiaveli paraqet shembullin e dukës Valentino kur ai donte të vazhdonte me pushtimin e teritoreve të reja, por besueshmëria te trupi i huaj ushtarak dhe tradhëtia që iu bë në moment më kritik, e bëri atë që mos të mbështet te fati dhe te ushtria e paguar, por te cilësit e tija dinake dhe dredhit që e bënë atë të famshëm dhe që të marrë hov më të gjerë. Mu për këtë arsye Makiaveli e sheh si një model për të gjithë ata që janë ngritur në nivelin e sovranit me anën e fatit dhe ambiciet e mëdha, duke i siguruar principatat nga armiqtë, duke krijuar aleanca, duke pushtuar me dredhi, duke e bërë popullin t’ia ketë frikën dhe duke i shkatërruar ata që nuk e donin atë. Ky është një shembull perfekt për një “Princ” të suksesshëm. Por, ja që një Xhulio II që u zgjodh si kardinal, pasi që ishte i vetmi kandidat për atë pozicion, por që ishte një nga kardinalët që Valentino e kishte ofenduar tepër dhe kjo e bënte atë armik të tij, nga i cili edhe i erdhi shkatërrimi e përfundimi. Nga këtu e kemi fjalën e urtë të Makiavelit i cili thotë “ai që beson se përfitimi i privilegjeve të mëdha i bën njerëzit të harrojnë lëndimet e mëparshme, gabon”.

Makiaveli nuk i konsideron fare njerëzit që e vlerësojnë ngjërgjegjen dhe shpirtin e tyre më shumë sesa interesin e shtetit. Ai vazhdon t’i përshkruajë duart e veprave të pista dhe këmbët me hapërime të fëlliqura në politikë në këtë vepër. Së fundi, Makiavelin mund ta kuptosh sikur deshi të na mësojë një gjë të keqe për të pasur një sukses të mirë, por ai gjithashtu na e tërhoqi vërejtjen se nuk mjafton ta ëndërrojmë të mirën përderisa nuk e mësojmë se si po veprojnë ata mbi ne, që po na trasojnë rrugën vetëm për lumturinë, bollëkun dhe kënaqësinë e tyre. Duhet ta urojmë Makiavelin për metodat dinake dhe tinzare të pafshehura, që na bëri me dije se si në fakt gjithë sistemi i atyre që nuk duan reforma dhe ndryshime funksionon. Dhe, jam i sigurt se fryma e “Princit” do të rrojë edhe më tepër edhe më gjatë se sa ka ekzistuar deri më tani, por në kohë të tjera dhe në vende të reja. Dukuria e dashurisë dhe lakmisë së përhershme për veten, narcizmi dhe egoizmi i jonë, thellë deri në pavetëdijen tonë, si dhe ndërgjegjja arrogante, ende hapëron me ne, ende frymon me këpucët që tanimë kanë emër e quhen makiavelizëm.