` . Shtatë notat muzikore – simbolikë, rastësi apo mrekulli - TV-SHENJA

Shtatë notat muzikore – simbolikë, rastësi apo mrekulli

Numri shtatë është i pranishëm kudo, njëjtë sikur muzika që është e pranishme në të gjitha stinët vjetore, në të gjitha ciklet biologjike, pastaj në ritmin e natyrës, në marshin e vdekjes… Numri shtatë dhe muzika e kanë të përbashkët domethënien e tërësisë kompakte hapësinore-kohore.

Shkruan: Bekim RAMADANI, Tetovë

Jeta pa muzikë do të ishte e trishtueshme, sikur gardhi pa hunj e pylli pa “drurë”, sikur libri pa germa e iriqi pa gjemba, sikur dhoma pa derë e trëndafili pa erë… Sa të drejtë kishte Niçe kur thoshte që “pa muzikë jeta do të ishte një gabim”. Gati të gjithë e duan muzikën, jetojnë me muzikën…, por shumë pak janë ata që përpiqen për t’u futur në thellësinë e saj, në përmbajtjen e saj, në origjinën e saj, shumë pak njerëz duan t’i zbulojnë fshehtësitë e muzikës.

Një nga ato mistere është edhe numri shtatë, një simbol që përbëhet nga një brinjë katrori dhe një brinjë trekëndëshi, një shifër që shpreh jo vetëm sasinë, por edhe cilësinë, mrekullinë dhe porosinë e forcave mistike dhe kozmike. Ky numër është rezultat i shumës së numrave tre dhe katër. Numri tre përfaqëson Trinitetin (Ati, Biri, Shpirti i Shenjtë), kurse numri katër është gjithëpërfshirës (nënkupton katër anët e botës), prandaj, numri shtatë mund të thuhet se përfaqëson rregullin gjithëpërfshirës të Zotit. Një rregull i fortë sundon edhe në botën e muzikës ku elementet përbërës janë në lidhje të natyrshme dhe të përshtatshme. Janë pikërisht shtatë notat muzikore, nga të cilat lindin jashtëzakonisht shumë gjendje mendore, situata shpirtërore e fryte tingullore. Pastaj, tempi, timbri, melodia, ritmi, harmonia, dinamika dhe forma janë gjithashtu shtatë elemente të muzikës, përmes të cilave jo vetëm që krijohet, por edhe analizohet e kuptohet vepra muzikore. Shtatë modet e vjetra muzikore (joniku, doriku, frigjiku, lidiku, miksolidiku, eoliku, lokriku) janë vargje tonale me rëndësi në rrugëtimin e muzikës nëpër shekuj. Shtatë janë përbërësit e rezonancës vokale (mushkëritë, laringu, fyti, faringu, zgavra e gojës, zgavra e hundës dhe sinuset), pa të cilët është i pamundur këndimi (forma më e lashtë e aktivitetit muzikor të njeriut). Shtatë janë shkallët me dieza në rrethin e kuintës dhe shtatë shkallë me bemola janë në rrethin e kuartës. Nga po aq janë edhe paralelet e tyre në shkallët minore me dieza dhe me bemola, pastaj shtatë janë llojet e septakordit… Vlerat e numrit shtatë, që hasen në fenomenet muzikore, nuk janë të rastësishme. Ato ndërlidhen me diçka enigmatike, magjike, përtejfizike.

Numri shtatë e simbolizon rregullin e përkryer. Ai përfaqëson lumturinë, pasurinë, suksesin, vizionin, imagjinatën, frymëzimin, përsosmërinë dhe rendin kozmik. Njashtu vlerësohet si numër që sjell çlirimin e energjisë, zgjimin e ndërgjegjes, prehjen shpirtërore, vetëbesimin, zhvillimin e mençurisë, kërkimin e së vërtetës dhe dëshirën për një kuptim më të thellë të jetës. Shtata konsiderohet jo vetëm numri i filozofisë dhe analizës, por edhe i vetmisë dhe tërësisë.

Që nga qytetërimet e vjetra e deri në ditët tona nuk është takuar ndonjë kulturë ku numri shtatë nuk ka luajtur rol të rëndësishëm kozmik, nuk është takuar religjion ku ky numër nuk është konsideruar i shenjtë.

Babilonasit e kanë ndarë javën në shtatë ditë, veda arianite i ka njohur shtatë yje, egjiptianët kanë besuar se shtatë rrugë çojnë deri në qiell. Në Kinë numri shtatë konsiderohet si me fat, pasi ngjan me fjalët kineze “ngrihem” dhe “jetë”. Buda i sapolindur ka bërë shtatë hapa që përfaqësojnë edhe shtatë virtytet e tij: tre teologjike (besimi, shpresa, mëshira) dhe katër bazike (kujdesi, përmbajtja, drejtësia, forca), përmes të cilëve arrihet tërësia e jetës morale. Roma është ndërtuar mbi shtatë kodra dhe ka pasur shtatë mbretëri. Në Persi ka qenë zakon që në dyshekun e foshnjës së sapolindur të vendosen shtatë lloje frutash dhe shtatë lloje farash aromatike, kurse pagëzimi bëhej zakonisht në ditën e shtatë. Në Greqinë antike vajza që do të martohej, para dasmës, shkonte në lumë dhe shtatë herë e mbushte dhe e zbrazte plotësisht ibrikun, kurse më pas hidhte në ujë shtatë grushte gruri (sepse numri shtatë konsiderohej simbol i pjellorisë). Në Siri, për t’i dalë kësmeti vajzës, ajo duhej të futej në det me qëllim që mbi kokën e saj të kalonin shtatë dallgë, ndërkaq i guximshëm mund të bëhej vetëm ai para të cilit është zhveshur shpata kur ka qenë në ditën e shtatë të lindjes. Në civilizimin e majëve numri shtatë ka simbolizuar Arushën e Madhe (që përbëhet nga shtatë yje të ndritshëm: katër prej tyre formojnë një katërkëndësh “trupin e Arushës”, ndërsa tre të tjerët formojnë “bishtin”). Te Inkët numri shtatë ka simbolizuar shtatë sytë. Te sumerët është besuar se macet kanë shtatë shpirtra. Në Japoni të shtatë perënditë sjellin fat të mirë, kurse për hebrenjtë, kura tradicionale për ethe është shtatë gjemba nga shtatë palma dhe shtatë gozhda nga shtatë dyer. Sipas mistereve të brahmanizmit, ekzistojnë shtatë botë në universin hindus: “Toka”, “Bota e ekzistencës së sërishme”, “Qielli”, “Bota e mesme”, “Bota e lindjes”, ku lindin shpirtrat, “Pallati i të bekuarve” dhe, së fundi, “Sfera e së vërtetës”, ku banon Brahmani. Në “Bhagavata Purana” thuhet se ekzistojnë shtatë shtresa midis secilit univers: toka, uji, zjarri, ajri, qielli, energjia totale dhe vetja e rrejshme. Ca fise indiane besojnë se shtatë perëndesha e kanë krijuar tërë njerëzimin, ndërkaq grekët antikë besonin se shtatë kokat më të mençura u përkisnin atyre. Heroi mitik irlandez, Kuhulin, kishte shtatë gishta në secilën dorë dhe në secilën këmbë, shtatë bebëza në secilin sy; ai ishte shtatë vjeç kur mori armën e tij të parë dhe mundi ushtritë armike; djali i tij ishte shtatë vjeç kur ky e vrau. Kaini që e mbyti Abelin, vëllain e tij, pra vrasësi i parë në Tokë, do të ndëshkohet me shtatë hakmarrje të ndryshme. Noa merr një paralajmërim për përmbytjen shtatë ditë më parë, pret shtatë ditë për të dërguar një zog për së dyti herë në kërkim të tokës, ndërkaq në anijen që zbarkoi në malin Ararat pas shtatë muajsh e shoqëruan shtatë vetë. Solomoni e ndërtoi tempullin për shtatë vjet.

Në vargun e 12-të të kaptinës LXV të Kuranit famëlartë thuhet se “Allahu është Ai, që ka krijuar shtatë qiej dhe po aq toka”, ndërkaq në vargun e 87-të të kaptinës XV: “Ne të kemi shpallur shtatë vargje që përsëriten dhe Kuranin e madhërishëm”. Nga vargu i 12-të deri te vargu i 14-të i kaptinës XXIII përmenden shtatë hapat e krijimit të njeriut: “Me të vërtetë, Ne e kemi krijuar njeriun prej palcës së baltës, e pastaj, e bëmë atë pikë fare dhe e vumë në një vend të sigurt (mitër). E mandej, pikën e farës e bëmë droçkë gjaku, e pastaj e bëmë copëz mishi pa formë; mandej, me atë mish bëmë eshtrat, pastaj i veshëm eshtrat me mish dhe pastaj e bëmë atë (njeriun) krijesë tjetër (duke i futur shpirtin). Qoftë lartësuar Allahu, Krijuesi më i përsosur!” Nga vargu i 24-të deri te vargu i 32-të i kaptinës LXXX Allahu i madhërishëm flet për shtatë lloje ushqimesh. “…Jemi Ne që lëshojmë ujë me bollëk, pastaj e çajmë tokën në thellësi dhe nxjerrim prej saj drithërat, rrushin e perimet, ullirin e palmat, kopshtet e dendura, pemët dhe gjithë barërat, që t’i gëzoni ju dhe bagëtitë tuaja.” Dh,e tha mbreti: “Kam parë në ëndërr shtatë lopë të majme, të cilat po i hanin shtatë lopë të dobëta dhe kam parë shtatë kallinj të gjelbër e shtatë të tjerë të tharë…” (43, XII) Në Librin e fundit hyjnor flitet gjithashtu për erën që fryu shtatë net, për shtatë dyert e ferrit, për kokrrën që mbin shtatë kallinj etj.

Numrin shtatë e hasim edhe në ca hadithe të profetit Muhamed, si: “Largohuni nga shtatë gjynahet e mëdha…”; “Jam urdhëruar të bëj sexhde me shtatë gjymtyrë…”; “Kush e merr një pëllëmbë tokë pa të drejtë, do të ngarkohet në atë dynja me shtatë palë tokë…”; “Allahu do t’i fusë në Hijen e Tij shtatë lloje njerëzish në atë Ditë ku nuk do të ketë hije, përveç hijes së Tij…”… Në praktikën islame numri shtatë është i përfshirë edhe në shumë situata të tjera: shtatë vargjet e ezanit, shtatë rrotullimet rreth Qabesë, hedhja e guralecëve shtatë herë, pastrimi i shtatë gjymtyrëve të trupit me rastin e abdestit, agjërimi i shtatë ditëve pas kthimit nga haxhi etj.

Siç shihet, numri shtatë është i pranishëm kudo, njëjtë sikur muzika që është e pranishme në të gjitha stinët vjetore, në të gjitha ciklet biologjike, pastaj në ritmin e natyrës, në marshin e vdekjes… Numri shtatë dhe muzika e kanë të përbashkët domethënien e tërësisë kompakte hapësinore-kohore.

Lidhja e muzikës me numrin shtatë dhe misteret e tij është vërejtur gjatë tërë kohës së Mesjetës, edhe atëherë kur ajo ishte pjesë e septem artes liberales (shtatë shkathtësive të lira) që nënkuptonte programin arsimor ku bënin pjesë: gramatika, retorika, dialektika, gjeometria, matematika, astronomia dhe muzika. Këto lëndë ishin të detyrueshme për shkollimin e priftërinjve para se ata të inkuadroheshin në studimet universitare, ndërkaq septem artes probitatis (shtatë shkathtësitë fisnike) nënkupton edukimin kalorësiak mesjetar, edukimin e fëmijëve me origjinë fisnike, që ishte i ndryshëm nga ai i kishave dhe shkollave klerikale. Ai kushtëzohej drejtpërdrejt nga ruajtja e fuqisë së feudalëve mesjetarë, e cila bazohej në forcë, andaj për ta ishte i rëndësishëm edukimi ushtarak dhe fizik. Mirëpo, për të kuptuar se sa e rëndësishme është muzika edhe për aktivitetin fizik dhe mendor, krahas disiplinave: kalërim, notim, hedhje shtize, luftë shpatash, gjueti dhe shah, ekzistonte edhe shkathtësia e këndimit e cila nënkuptonte këndim, luajtje, krijim vargjesh dhe muzikë.

Gjatë gjithë historisë, popuj të shumtë e kultura të ndryshme e kanë vlerësuar lart muzikën jo vetëm për arsye të parafytyrimeve mitologjike-kozmologjike, por edhe për shkakun e ndërvarësisë së tingujve muzikorë me disa dukuri jetësore, në pajtim me besimin se muzika është vetëm prerje, prerje tingullore e harmonisë së përgjithshme të gjithësisë. Shtatë ditët e krijimit, shtatë plejadat (vajzat e Atlantës dhe Plejonës, kur kuptuan që babai i tyre, Atlasi,  duhet të mbajë mbi supe tërë kupolën qiellore, bënë vetëvrasje për shkak të vuajtjeve të tij, pas së cilës Zeusi i shndërroi ato në shtatë yje), shtatë kontinentet, shtatë kishat në Azi, shtatë vulat e Apokalipsit, shtatë boritë e Apokalipsit, shtatë ngjyrat e ylberit, shtatë shqisat e njeriut, shtatë mrekullitë e botës, shtatë petat e trëndafilit, shtatë samurajët, shtatë artet (poezia, muzika, piktura, skulptura, arkitektura, filmi dhe teatri)… pastaj në botën shqiptare: shtatë zanoret e shqipes, shtatë xhuxhet e Borëbardhës, shtatë Omerat e Ajkunës, shtatë kosheret e mjaltit, shtatë javët e groshës, shtatë dollitë e gostive, shtatë palë qejfe, shtatë palë ethe, shtatë palë çelësa, shtatë ditë ymër, shtatë plumbat e revoles, shtatë ditët e zisë mortore…, të gjitha këto sikur ndërlidhen me shtatë telat e lirës, me shtatë vrimat e fyellit, me shtatë notat muzikore (Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si).

Nëpër burime të ndryshme të dijes mund të takosh edhe shkrime nga ku mëson se “Do” vjen nga fjala “Dominus” (Zot), “Re” nga “Rerum” (materia), “Mi” nga “Miraculum” (mrekulli), “Fa” nga “Familias Planetarium” (familja e planetëve ose sistemi diellor), “Sol” nga “Solis” (Dielli), “La” nga “via Lactea” (Rruga e Qumështit), dhe “Si” nga “Sidus” (një nga tre fjalët latine për yllin). Sado që duket interesante, kjo nuk pranohet si e vërtetë nga qarqet e mirëfillta shkencore, sepse dëshmitë flasin për një argument tjetër bindës, që buron nga koha e Shën Gjonit (Sancte Iohannes), të cilit tetë shekuj më vonë Pal Dika (Paulus Diaconus) ia dedikoi një himn mbi të cilin Guido D’Arezzo në shekullin XI e krijoi melodinë e njohur „Ut queant laxis“ apo „Hymnus in Ioannem“, që këndohet gjatë ceremonisë liturgjike kur kisha e përkujton ditëlindjen e Shën Gjonit. „Ut queant laxis / Resonare fibris / Mira gestorum / Famuli tuorum / Solve polluti / Labii reatum / Sancte Iohannes“ (Që të munden nxënësit e tu të këndojnë më zëshëm për mrekullitë e veprave tua, pastrojua gojën dhe fytin nga çdo mëkat, o Shën Gjon!). Në kishën ortodokse ky himn këndohet në ditën e shtatë të muajit të shtatë (pra, më 7 korrik, sipas kalendarit gregorian)…

Sa enigmatik që është ky numri shtatë?! Edhe Hipokrati i ditur thoshte se “numri shtatë, përmes fuqive të tij të fshehta, i mban në ekzistencë të gjitha gjërat. Mundëson jetën dhe lëvizjen, ka ndikim edhe në trupat qiellorë”.

Të njohura janë edhe ato shtatë fjalët e fundit që i tha Jezusi i gozhduar: “O Atë, fali, sepse nuk dinë ç’bëjnë”! Ato quhen dhe fjalë të shpresës së madhe për njerëzimin: ai nuk po mallkonte, as po shprehte zhgënjim, por kërkonte faljen i rrethuar me mëkatarë, vrasës e kriminelë, ai dhuronte shpresën…

Një dhuratë përplot shpresë është edhe poezia në vijim që e ruaj si dëshmi për ndjeshmërinë poetike të një nxënëseje gjimnazi e cila para shumë vjetësh lexoi në klasë – pikërisht në orën kur po flisnim për origjinën e shtatë notave muzikore – shtatë vargjet frymëzuese për një jetë të ndershme: Do të vijnë ditë me diell / Retë do të shkarkojnë / Mirësia nga toka në qiell / Falënderimet nuk do të mungojnë / Solidaritet gjithkund do të ketë / Lartësitë do t’i përshkojmë / Simbol dashurie njeriu do të jetë.