` . Fundi i dekadencës politike dhe prapakthimi i diplomacisë - TV-SHENJA

Fundi i dekadencës politike dhe prapakthimi i diplomacisë

Në raportin e CIA-s janë cituar këto fjalë të Enver Hoxhës: “Qeveria e Shqipërisë do të forcojë më tej miqësinë me Jugosllavinë me lidhje të forta ekonomike, politike e kulturore”. Këtë po thotë edhe kryeministri i tanishëm i Shqipërisë për të përligjur “minishengenin ballkanik” dhe për të qortuar të gjithë ata që e kundërshtojnë atë, si në Shqipëri edhe në Kosovë.

Shkruan: Abdi BALETA, Tiranë

Janë dy dukuritë më shqetësuese për shqiptarët në këtë fillim të dekadës së tretë të shekullit XXI. Nga fundi i viteve 1980-të e fillimi i viteve 1990-të vëzhguesit politikë filluan të magjepseshin nga teza e politologut amerikan Frensis Fukujama mbi “FUNDIN E HISTORISË” (fillimisht një artikull, pastaj libri “The End of History and the Last Man”). Të befasuarit nga kjo tezë shtronin edhe pyetjet: “Si, paskemi mbërritur papritmas në fundin e historisë? Po më tej çdo tëndodhë?!” Vetë autori do të fillonte shpejt të përpunonte sqarime plotësuese se “fjala nuk ishte për një fund apokaliptik, por për fundin e një ndeshjeje ideologjike midis liberal-demokracisë perëndimore dhe asaj komuniste e sistemit të socializmit real, ku e para fitoi mbi të dytën dhe hapi rrugën për vendosjen e një rendi të ri botëror” (Vepra dyvëllimëshe “The Origins of Political Order”, 2012 dhe “Political Order and the Political Decay”, 2014). Kjo nis me kapitullin “Domosdoshmëria e Politikës”, çka nënkupton se edhe triumfi i liberal-demokracisë në shkallë botërore nuk shënon mbarimin e proceseve politike.

Pak vite më vonë (pasi ishte zbehur fetishi i “fundit të historisë”) një tjetër studiues amerikan i zhvillimeve ndërkombëtare, Xhon Mershaimer, ka bërë vlerësimin: “Në Perëndim besohej gjerësisht se SHBA–të duhej ta përhapin liberal-demokracinë në gjithë botën dhe të ndërtojnë institucionet ndërkombëtare. Kjo supozon se politika e riformatimit të botës sipas imazhit të Amerikës do të mbrojë të drejtat e njeriut, të sjellë paqen dhe ta bëjë botën të sigurt për demokraci. Por, nuk ka ndodhur kështu. Përkundrazi, SHBA-të u bënë një shtet shumë i militarizuar që bën luftëra dhe minon paqen, dëmton të drejtat e njeriut dhe kërcënon vlerat liberale edhe brenda vendit” (John J. Mershaimer, “The Great Delusion. Liberal Dreams and International Realities “, 2018). Ky studiues statusin ndërkombëtar të SHBA-ve e cilëson si “liberal hegemony”, si “militarizëm liberal”. Ndërkaq studiuesi Graham Allison, duke analizuar 19 raste luftërash midis shteteve të fuqishme, qysh nga lufta e Peloponezit midis Athinës e Spartës, ka përpunuar idenë se një burim i përhershëm i luftërave mbetet sfida që një fuqi në ngjitje i bën pozitës së një fuqie hegjemone tashmë ekzistuese. Ai nxjerr përfundimin se fuqia e tanishme mbizotëruese në marrëdhëniet ndërkombëtare, SHBA, nuk mund ta tolerojë në pasivitet sfidën që mund t’ia bëjë dikush tjetër, më konkretisht Kina e sotme në fuqizim të vrullshëm. Allison-i parashtron një mori variantesh të një lufte të mundshme, por jo të pashmangshme midis SHBA-së e Kinës (“Destined for War. Can America and China Escape Thucydedes’s Trap, 2017?”). Allison-i ka shkruar: “Unë bashkohem me optimistët për sa i përket Amerikës, por edhe brengosem se demokracia amerikane po shpërfaq simptoma fatale. Këto simptoma i vërejmë në rënien e etikës publike, në korrupsionin e legalizuar e të institucionalizuar, në elektoratin me përgatitje të dobët dhe me orientim të mangët… Sikurse paralajmëronte në mënyrë profetike Linkolni, një shtëpi që është ndarë përbrenda nuk mund të mbahet në këmbë” (Destined for War. Can America and China escape Thucidedes’s Trap” 2017, f. 238).

Pra, nuk ndodhi ai “fund i lumtur” që paralajmërohej para tri dekadash. Vëzhguesit e komentuesit shqiptarë, të pastërvitur për t’u marrë si duhet me debate të tilla, treguan etje e gatishmëri vetëm për të gëlltitur pa përtypur formulimet e huaja dhe trumbetuan parullat se tashmë bota e nacionalizmave dhe e sovraniteteve shtetërore kishte marrë fund, se me triumfin e liberal-demokracisë perëndimore do të zgjidheshin si me magji edhe problemet e vështira të shqiptarëve. Por, u pa se Mershaimer-i përsëri përcjell mesazhin se liberal-demokracia nuk po e arrinte fitoren e pakthyeshme në shkallë ndërkombëtare, kur argumenton se liberal-demokracia ka pësuar dështime zhgënjyese, se historia ka bërë një rikthim të shpejtë. Ai dhe Allison-i po arsyetojnë se edhe diplomacia e standardeve që quheshin të konsumuara po bën prapaktheu. Nacionalizmi, realizmi, idealizmi, hegjemonizmi, vasalizmi, politika e përdorimit të forcës ose ruajtja e ekuilibrit të forcave e të stabilitetit, qoftë dhe nëpërmjet intervencionit, janë edhe tani dukuri e faktorë të pranishëm në politikë e në diplomaci dhe rregullatorë të zhvillimeve ndërkombëtare.

Shqiptarët vazhdojnë t’i ndjejnë dhimbshëm në kurriz efektet negative të këtyre dukurive. “Shqipëria ka qenë gjithmonë një gur shahu në politikën e fuqive të tjera dhe nuk ka pasur pavarësi apo sovranitet në politikën e jashtme.” Ky vlerësim është bërë në vitin 1947 në një raport të Shërbimit Sekret Amerikan (gazeta “Sot”, 14.2.2020). E tillë është edhe sot gjendja e Shqipërisë, e Republikës së Kosovës dhe e kombit shqiptar. Gazeta “Sot” e ka botuar raportin e CIA-s nën një titull mjaft domethënës “Amerikanët zbulojnë tentativat për bashkimin e Shqipërisë me Jugosllavinë. Partia Komuniste e Enver Hoxhës në varësi direkte nga Tito”. Tani në shtypin shqiptar ka shumë shkrime që e dënojnë varësinë e kryeministrit të Shqipërisë, Rama, nga politika e presidentit të Serbisë, Vuçiq, sidomos lidhur me krijimin e “minishengenit ballkanik”, një projekt karikatural i Serbisë së Madhe, që homologu i tij, kryeministri i ri i Kosovës, Kurti, e hedh poshtë dhe e quan “Jugosllavia e katërt”. Në raportin e CIA-s shkruhet: “Në rast të krijimit të një Federate Ballkanike, Shqipëria do të përfshihet si pjesë e Jugosllavisë ose si anëtare e veçantë bashkë me Jugosllavinë, Bullgarinë e ndoshta Maqedoninë”. Nga ky projekt i atëhershëm kanë mbetur vetëm disa copa për t’u ngjitur. Justifikimet shqiptare për një bashkim të tillë raporti i CIA-s më 1947 i nxirrte nga një fjalim i Enver Hoxhës: “Miqtë e vërtetë të Shqipërisë janë Bashkimi Sovjetik, që është mbrojtës i popujve të vegjël, dhe Jugosllavia, e cila respekton pavarësinë dhe sovranitetin e popullit shqiptar.” Në teorizimet e tij për “minishengenin ballkanik” kryeministri i Shqipërisë, Rama, duket se po përqafon fort një parullë të hershme enveriane se “pa ‘Jugosllavinë motër’ nuk mund të ketë Shqipëri të pavarur e të zhvilluar”. Rama i tha Albin Kurtit në Tiranë se “integrimi i madh shqiptar nuk mund të bëhet pa integrimin në minishengenin ballkanik”. Më vonë, Rama ka theksuar se do apo nuk do Albini, “minishengeni ballkanik” do të bëhet dhe qenka i mirë si parapërgatitje për një integrim të mëvonshëm (nuk dihet se kur) në BE. Pra, formulat e kohës së Enverit se “rruga e Shqipërisë për në Moskën socialiste kalon nga Beogradi”, edhe pse tani flitet për një tjetër kahje rrugëtimi, “në fjalorin politik të Ramës është bërë autostradë e shqiptarëve drejt Brukselit e Bashkimit Europian”. Greqia me siguri do të bëhet xheloze për këtë, sepse përgjatë tri dekadash rresht ka ngulur këmbë që rruga e Shqipërisë për në Europë të kalojë vetëm nga Athina, me çka kanë qenë pajtuar me radhë të gjithë pushtetarët shqiptarë. Në konferencën e shtypit që mbajtën gjatë takimit në Tiranë për “minishengenin ballkanik”, presidenti i Serbisë me ton urdhërues iu drejtua kryeministrit të Shqipërisë që të bëhej trim e të mposhtë kundërshtimet shqiptare rreth këtij projekti, ndryshe mundtë ketë edhe luftë midis serbëve e shqiptarëve. Kryeministri i Shqipërisë vazhdon t’i përmbahet kësaj direktive. Çfarë prapakthimi i guximshëm i diplomacisë së sotme të Shqipërisë tek diplomacia e Enver Hoxhës në vitet 1945-‘48(!).

Në raportin e CIA-s janë cituar këto fjalë të Enver Hoxhës: “Qeveria e Shqipërisë do të forcojë më tej miqësinë me Jugosllavinë me lidhje të forta ekonomike, politike e kulturore”. Këtë po thotë edhe kryeministri i tanishëm i Shqipërisë për të përligjur “minishengenin ballkanik” dhe për të qortuar të gjithë ata që e kundërshtojnë atë, si në Shqipëri, ashtu edhe në Kosovë. Madje, Rama shpreh zemërim të pakontrolluar se po i bien kot në qafë kur thërret: “Më quajnë tradhtar, po ku është tradhtia këtu?” Ai nuk mban parasysh se njihet një lloj i veçantë i tradhtisë që quhet “tradhtia intelektuale”. Ai duket nuk është njohur me shprehjen e Çezare Zavatinit se “tradhti është edhe largimi nga realiteti”. Rama po largohet gjithnjë më shumë nga realiteti politike diplomatik shqiptar, i marrëdhënieve Shqipëri-Serbi dhe, sidomos, i marrëdhënieve Kosovë-Serbi. Politika e diplomacia shqiptare gjatë tri dekadave të fundit ka këmbëngulur në tezën mashtruese se “zgjidhja e çështjes shqiptare bëhet vetëm me integrimin europian të Shqipërisë”. Ndërkaq Rama haptazi po e tradhton edhe këtë formulë mashtruese, duke e zëvendësuar me një edhe më të keqe, se çështja zgjidhet me integrimin në një minishengen me Serbinë e Maqedoninë. Rama kujton se ka thënë një fjalë të madhe për të paralizuar reagimet e qortuesve të tij: “Duhet të ecim përpara, nuk mund të ecim kështu duke mbajtur sytë mbrapa”. Shumë vite më parë kam lexuar një shprehje të saktë që e hedh poshtë këtë tezë të Ramës: “Ai që mbyll sytë për të shkuarën nuk mund të shohë asgjë nga e tashmja” (Revista sovjetike “Kohët e Reja”, nr.41/1990, f.40). Mirëpo, Rama nga një anë thotë të mbyllim sytë për të kaluarën, nga ana tjetër i kthen mbrapa proceset politiko-diplomatike me Serbinë tek vitet e të para të komunizmit (1945-‘48). Në raportin e CIA-s lexojmë “Tashmë Shqipëria dhe Jugosllavia kanë nënshkruar paktin gjithëpërfshirës ekonomik, një protokoll për rihapjen e trafikut kufitar, një traktat miqësie dhe asistence reciproke, marrëdhënien e aviacionit civil dhe, siç raportohet, një marrëveshje sekrete ushtarake… marrëveshjet me Jugosllavinë, veçanërisht ajo ekonomike ishin një përfshirje de facto e Shqipërisë në Federatën Jugosllave”. Kësi situate krijojnë tani marrëdhëniet ekonomike tregtare në kuadër të “minishengenit ballkanik”, ku Serbia do të ketë pozitën komanduese ekonomike dhe epërsinë ushtarake dhe, për më tepër, nuk ka ndër mend të anëtarësohet në NATO.

Pse ky prapakthim diplomatik shqiptar?! Sepse duket që Rama është pajtuar me një skemë ndërkombëtare që t’i imponohet Kosovës statusi i kolonisë së përhershme ekonomike të Serbisë, siç u përcaktua qysh në tekstet për Marrëveshjen e Rambujesë në vitin 1999. Koloni ekonomike e Serbisë po bëhet edhe Shqipëria. Edhe politika amerikane duket se ende nuk po e kristalizon qartë vijën e saj lidhur me marrëdhëniet Kosovë-Serbi. Duhet parë me shqetësim qëndrimi i ambasadorit amerikan në Berlin, Grenell, që fshikullon diplomacinë kosovare me deklaratat se taksa për mallrat nga Serbia duhet të hiqet menjëherë, pa kurrfarë kushti, madje pa zënë më në gojë fjalën reciprocitet. Kjo fjalë përdoret për të përcaktuar natyrën më të pranueshme të qetë të marrëdhënieve midis shteteve, por për të nuk ekziston ndonjë përkufizim standard. Ende nuk dimë se çfarë do të kuptohet me reciprocitet në fjalorin e Albin Kurtit përderisa Kosova është shtet që nuk njihet nga Serbia, figuron si pjesë e Serbisë në kushtetutën serbe dhe nga Serbia dëgjohen vetëm përbetime se kurrë nuk do të njohë Kosovën si shtet i pavarur e sovran. Pra, nuk ekzistojnë kurrfarë premisash bazë e shpresash serioze që në bisedimet diplomatike Kosovë-Serbi të ketë reciprocitet. Ndërkaq reciprociteti në marrëdhëniet ekonomike tregtare e financiare varet nga fuqia ekonomike e secilës palë. Taksa e vendosur nga qeveria Haradinaj ka pasur më shumë vlerë politike se ekonomike, si shprehja më e spikatur deri tani e sovranitetit të Kosovës.

Në takimet e Munihut për sigurinë, kryeministri i Kosovës bëri një deklaratë me shumë kuptim e rëndësi, kur falënderoi bashkësinë ndërkombëtare se e ndihmoi Kosovën të shpëtonte nga Serbia dhe lëshoi thirrjen që tani bashkësia ndërkombëtare ta ndihmojë Serbinë të shpëtojë nga Kosova, pra të largohet nga qëndrimet e saj absurde. Presidenti i Serbisë u kundërpërgjigj se Kosova është e do të mbetet pjesë e Serbisë në bazë të Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit. Kështu, diplomacia ndërkombëtare e mori qartë mesazhin se në Munih praktikisht filluan e mbaruan aty për aty bisedimet që u kërkohen me ngulm t’i rifillojnë Kosovës e Serbisë.

Askush deri tani nuk ka qenë në gjendje nga diplomacia ndërkombëtare të thotë qartë se përse duhet të rinisin me ngut bisedimet Kosovë-Serbi dhe çfarë marrëveshje konkrete përfundimtare pritet të arrihet. Serbia është e interesuar vetëm ta vazhdojë avazin e vjetër “bisedime po, marrëveshje jo”. Albin Kurti ende nuk e ka zbërthyer plotësisht idenë për heqjen e taksës me plotësimin e reciprocitetit. Por, partneri i tij në qeverisje, LDK, e bëri të qartë qëndrimin nëpërmjet formulës së Isa Mustafës: “Nuk e humbasim Amerikën për hir të taksës ndaj Serbisë”, çka shpreh mirënjohjen pa kufi ndaj mikut më të madh të shqiptarëve, SHBA. Por, është Mershaimer-i që na ka kujtuar: “Edhe aleatët e ngushtë me kalimin e kohës dalin anash, shtetet nuk kanë miq të përhershëm… Lordi Palmerston i tha parlamentit britanik më 1848 ‘ne nuk kemi aleatë të përjetshëm, ne nuk kemi armiq të përjetshëm. Interesat tona janë të përhershme e të përjetshme dhe detyra jonë është të ecim sipas këtyre interesave’” (f. 134). Detyra e diplomacive shqiptare mbetet që aleatëve e miqve të mëdhenj t’ua parashtrojë me forcë lutjen që edhe interesat shqiptare të mos dëmtohen në pafundësi e në skajshmëri. Gjasat janë që taksa të hiqet, siç ka përcaktuar ambasadori Grenell, i cili nuk e përmend më premtimin që duhet ta bëjë Serbia se nuk do ta vazhdojë fushatën që të tërhiqen njohjet e pavarësisë së Kosovës.

Si për ironi, këto ditë plasi sherri fatkeq i përgënjeshtrimit nga Xhamajka të lajmit se ky shtet e kishte njohur pavarësinë e Kosovës. Ironia u bë më therëse, sepse presidenti i Kosovës e kishte përshëndetur “njohjen xhamaikane” me një entuziazëm si të ishte njohja kineze ose ruse. Politika dhe diplomacia e Kosovës duket se po vuajnë shumë nga “sindromi i ngecjes së njohjeve ndërkombëtare” të pavarësisë dhe nga kompleksi i frikës se Serbia po i bind, njërin pas tjetrit, shtetet që t’i tërheqin njohjet e bëra. Politika e propaganda në Kosovë nuk kanë përse të bien në psikozë shkrehëse. Rregullat për njohjen ndërkombëtare janë përpunuar me kohë. Tërheqja e njohjes është non sens: “Njohja është, normalisht, një veprim i njëanshëm sipas të drejtës ndërkombëtare, por deklarata për njohjen mund të bëhet dhe me një traktat… efektiviteti i ndarjes së një shteti (nga një tjetër) është kriteri më i rëndësishëm… Njohja nuk e krijon një shtet. Ajo konfirmon nëse një entitet ka arritur shkallën e shtetshmërisë. Ekzistenca politike e shtetit është e pavarur nga njohja prej shteteve të tjera. Edhe para se të njihet, shteti ka të drejtë ta mbrojë integritetin e vet dhe pavarësinë…”. Njohja e një shteti është, pra, veprim i njëanshëm dhe i parevokueshëm. Në “Encyclopedia of International Law”, të përgatitur nga Max Planck Institute në Gjermani, nga ku kam nxjerrë fjalitë e mësipërme, fjala revokim përmendet vetëm njëherë në një kontekst krejt anësor: “Pikëpamja se njohja de facto mund të tërhiqet (revokohet) pa ndryshuar rrethanat nuk duket se është e konfirmuar nga praktika e shteteve”. Pra,tërheqja e njohjes ndërkombëtare nuk qenka praktikuar as në rastet e njohjes de facto. Fjalën e thënë mund ta hash, por jo ta asgjësosh më. Është për t’u habitur si ambadadori Grenell ose presidenti i Francës premtojnë ta bindin Serbinë ta ndalë fushatën për të detyruar shtete të tjera ta tërheqin njohjen e Kosovës. Diplomacia e Kosovës nuk ka pse të ngopet me lugë bosh. Njohja e Kosovës nga Serbia do të bëhet një gangrenë më e thellë e më afatgjatë në marrëdhëniet Kosovë-Serbi se gangrena e mbajtjes së Ligjit të Luftës midis Greqisë e Shqipërisë, edhe sikur të sajohet një formulë hileqare, me të cilën të spekulojnë të dy palët se e arritën objektivin që kishte secila.

Edhe fjalët e ambasadorit amerikan Grenell “Dua pajtim por me ekonomi, jo me politikë” duhet t’i presim me shumë shqetësim. Këto fjalë janë vërtet në përputhje me doktrinën e liberal-demokracisë, se ndërvarësitë ekonomike shërbejnë shumë për të mënjanuar armiqësitë politike midis shteteve. Mershaimer-i i ka renditur bukur meritat e dobitë e kësaj doktrine liberal-demokrate si rregullator politik. Por, ai rendit edhe raste kur kjo ndërvarësi ekonomike politikisht nuk mund të funksionojë. Në rastin e marrëdhënieve shqiptaro-serbe asnjë “ndërvarësi ekonomike” nuk e luan dot rolin e shuarjes së armiqësive politike. Këtë fakt, si duket, e ka parasysh edhe diplomati tjetër amerikan Palmer kur thotë se ai synon që kapërcimin e gjendjes së nderë në marrëdhëniet Kosovë-Serbi ta kapërcejë në rrugë politike. Rrjedhimisht, minishengeni nuk mund të vlerësohet si zgjidhje praktike me shumë vlerë. Kur bëhet fjalë për pajtimet e miqësitë shqiptaro-serbe, lëvdatat për minishengenin janë më shumë blof se politikë. Pavarësisht nga dy rrugë të ndryshme që pëlqejnë Grenelli dhe Palmeri, politika e SHBA-ve tani duket se do të ushtrojë trysni më të madhe mbi Kosovën.

Në raportine CIA-s të vitit 1947 është edhe kjo fjali: “Dalja e Shqipërisë si një zar i Jugosllavisë dhe i BRSS-së solli ndryshime të thella në politikën e saj të jashtme”. Mirëpo, fatkeqësisht tani duhet të vëmë re se edhe angazhimi i Shqipërisë tërësisht në krahun e politikës perëndimore nuk po e mbron atë plotësisht nga rreziku i një sakrifikimi të ri për hir të stabilitetit konjuktural në Ballkan dhe për të ndjellur Serbinë të ikë nga vatha ruse e të afrohet në stanin perëndimor. Edhe kjo është prapakthim diplomatik.

Për ta përshkruar mjerimin politik që po kalon Shqipëria më duket se hyn mjaft në punë mendimi i Fukujamës që: “Dekadenca politike ndodhë atëherë kur sistemi politik dështon në përshtatjen e tij ndaj rrethanave që ndryshojnë” (2012). Në Shqipëri sistemi pas-komunist, që u pagëzua “demokratik”, nisi me dështime në përshtatjen me rrethanat që po ndryshonin vrullshëm. Përshtatja ishte shumë e ngadaltë dhe jo radikale gjatë 5 viteve të shpresës tek qeverisja e PD-së (1991-‘96). Ndodhi kthimi mbrapa në vitet e qeverisjes nga revanshizmi social-komunist 1997-2005. Zhvillimet hynë në rrugë edhe më të keqe kur filloi qeverisja e bandokracisë me alternim pushtetor (PD-PS) në vitin 2005 që vazhdon ende.

Fukujama ka arritur edhe këtë përfundim: “Varfëria e vazhdueshme shpesh ushqen lloje të tjera të mosfunksionimit shoqëror, si bandat, narkotrafiku dhe ndjesia e përgjithshme e pasigurisë te njerëzit e zakonshëm”. Të gjitha këto shfaqje të shëmtuara të dekadencës politike sot i vëmë re në Shqipëri. Objektivisht, politika që është bërë deri tani në Shqipëri për 30 vjet e ka prekur nivelin e fundmë të kësaj dekadence të turpshme. Këtë po e kuptojnë dhe thonë njerëzit hapur. Por, e keqja e madhe është se nuk duken në horizont forca shoqërore ose politike që të ngjallin shpresë reale për t’i dhënë fund kësaj dekadence të politikës dhe për ta filluar ringritjen politike të shoqërisë e të shtetit.

Këtë po e shohim sidomos në zhvillimet gjatë muajit të fundit (shkurt 2020) në Shqipëri, që praktikisht po e kthejnë vendin tek gjendja e trazuar e shkurtit të vitit 1991 dhe tek rreziku i rrënimit të plotë politik e institucional të shtetit e të pushtetit, si në pranverën e vitit 1997. Në Shqipëri po bëhet një luftë egër dhe e çmendur për pushtet: nuk mendohet as për demokraci, as për shtet të së drejtës, as për problemet madhore kombëtare. Shqiptarët po ushqehen nga forcat politike dhe propaganda me gjithfarë historish të shëmtuara nga e kaluara komuniste dhe rrumpalla paskomuniste. Në Shqipëri prej një muaji kryetari i shtetit flet e kërcënon vetëm për mobilizim popullor rreth tij për ta shpartalluar një “tentativë për grusht shteti”, që thotë se e ka organizuar dhe po e kryen vetë qeveria. Qeveria, nga ana tjetër, vazhdon ta intensifikojë propagandën e saj të kundërt dhe proceset ligjore për shkarkimin e kryetarit të shtetit, që i ka nisur prej kohësh. Opozita e PD-së, që e nxori veten nga sistemi politik parlamentar në pranverën e vitit 2019 dhe që provoi për disa muaj me radhë të bënte përmbysjen revolucionare me dhunë të qeverisë, tani ka mbetur si e hutuar e nuk di më nga t’ia mbajë, të dalë vendosmërisht në krah të presidentit në “revolucionin presidencial” dhe “betejën popullore” përmbysëse më 2 mars 2002 apo të vazhdojë të kërkojë kompromise të reja me qeverinë, si në maj të vitit 2017.

Për t’i kuptuar më mirë këto që po ndodhin duhet të rikthehemi tek historia e disa zhvillimeve të shkurtit 1991, sidomos pas rrëzimit të shtatores së Enver Hoxhës më 20 shkurt në Tiranë, që shënoi ndarjen e madhe të shoqërisë shqiptare nga e kaluara diktatoriale komuniste. Dy ditë pas kësaj ngjarjeje, më 22 shkurt, u vu në lëvizje një plan për grusht shteti kundër demokracisë në Tiranë. Kam qenë njëri nga tre përfaqësuesit e forcave politike opozitare në shtabin operativ të atij grushti shteti, ku janë bërë debate të ashpra për 5 orë me ushtarakët e një “Komiteti të Shpëtimi Publik”, që kërkonin ta detyronin opozitën e sapongritur shqiptare të nënshkruante një dokument që ushtrisë t’i ngarkohej misioni për të rivendosur “rendin e prishur” pas rrëzimit të shtatores së Enverit dhe për ta rivendosur një shtatore tjetër të Enverit (në uniformë ushtarake) po në atë vend ku ishte ajo që u rrëzua. Ai grusht shteti (ku edhe sipas librit të fundit të Nexhmije Hoxhës figurë qendrore ishte bërë ministri i Mbrojtjes i asaj kohe, grekofoni Kiço Mustaqi) në gusht të vitit 1991 do të ngjante si provë e përgjithshme për grushtin e shtetit, që u bë në Moskë për rrëzimin e Gorbaçovit dhe rikthimin e sundimit të egër sovjetik. Ashtu si Gorbaçovi në Rusi, edhe Ramiz Alia në Shqipëri në shkurt të vitit 1991 bënte lojë të dyfishtë midis krahut demokrat dhe krahut konservator të politikës shqiptare. Grushti i shtetit i vitit 1991 në Tiranë nuk shkoi dot deri në fund, sepse mobilizimi masiv popullor ia preu rrugën. Por, ai grusht shteti ndikoi që Partia e Punës (komuniste), që ishte në pushtet t’i fitonte zgjedhjet e 31 marsit 1991. Në Rusi ndodhi më ndryshe. Forcat progresiste, të prira nga Boris Jelcini, e mposhtën grushtin e shtetit dhe i forcuan pozitat. Dy vjet më vonë, në tetor 1993, në Rusi ndodhi një tjetër grusht shteti, në krye të të cilit ishte zëvendëspresidenti, kryetari parlamentit dhe një pjesë e madhe e deputetëve. Presidenti i Rusisë, Jelcin, që ishte i zgjedhur direkt nga populli, jo nga parlamenti, zgjodhi rrugën e përballjes përfundimtare. Ai shpalli dekretin për shpërndarjen e parlamentit. Kjo u pasua nga ballafaqimi me armë midis palëve. Por, Jelcini pati në krah strukturat e përdorimit të ligjshëm të dhunës shtetërore (përveç Gjykatës Kushtetuese) dhe me mbështetje popullore arriti të mposhtte puçistët.

Tani në vitin 2020, presidenti i Shqipërisë, që përballet me procedurat e ligjshme të shkarkimit, ka hedhur dorashkën për ndeshjen përfundimtare dhe kërcënon se më 2 mars do ta shpallë dekretin për shpërndarjen parlamentit dhe me ndihmën e një “Besëlidhje shqiptare”, të krijuar sipas thirrjes së tij dhe nën drejtimin e bashkëshortes së tij, “shqiponjat presidenciale” do t’i shpërndajnë “sorrat qeveritare” e do t’i japin fund “murtajës qeverisëse” në Shqipëri.

Nëse presidenti i Shqipërisë, Ilir Meta, po frymëzohet nga modeli Jelcin i vitit 1993 për zgjidhjen e krizës politike dhe pushtetore në Shqipëri, mendoj se gabon politikisht dhe praktikisht. Ky model rus i vitit 1993 nuk mund t’i shërbejë Shqipërisë në vitin 2020. Presidenti Meta nuk e bën dot ligjërisht shpërndarjen me dekret presidencial të parlamentit shqiptar, sepse 4 rastet kur duhet të shpallet një dekret i tillë janë të përcaktuar në mënyrë taksative në Kushtetutën e Shqipërisë dhe nuk janë lënë në gjykim të kryetarit të shtetit. Nëse Ilir Meta është frymëzuar vërtet nga “modeli Jelcin”, si zgjidhje e krizës politike, mendoj se nuk e ka lexuar me vëmendje librin e Jelcinit. Ilir Meta nuk e gëzon në Shqipëri atë reputacion që në Rusi e gëzonte Boris Jelcini në atë kohë. Meta nuk e ka atë mbështetje që e pati Jelcini nga strukturat e përdorimit të dhunës shtetërore. Mbi të gjitha, Meta nuk e gëzon atë simpati e mbështetje nga vendet e rëndësishme demokratike, siç i kishte atëherë Jelcini. Po të lexohet si duhet libri i Jelcinit, vlen shumë për ta kuptuar të keqen që vjen nga frymëzimi i politikanëve e pushtetarëve shqiptarë prej modeleve ruse në përgjithësi. Për mua kureshtja është më nxitëse se pritshmëritë se çfarë do të ndodhë më 2 mars. Atë ditë do të shohim se sa ndryshon blofi politik nga budallallëku pushtetor, por nuk do të kemi zgjidhje krize. Veçse deri atë ditë shqiptarët do të torturohen egërsisht nga rrugaçëria politike dhe propagandistike.