` . Një udhëtim në zemër të sekretit, ose termetit - TV-SHENJA

Një udhëtim në zemër të sekretit, ose termetit

Ish e shtunë. Nji tërmet e përthekoj Adriatikun. Durrësi po shkundej. Në Tiranë punëtorët hudheshin prej banesash, për t’i shpëtu palosjes së kateve. Ish e shtunë. Një tërmet i fuqishëm e përkundi Adriatikun. Ndërkohë që Durrësi rrezikonte të shembej i tëri, në Tiranë qytetarët turbullueshëm njoftoheshin me komshinjtë e lagjesë, për s’pari herë.

Fjolla Spanca

e shtunë. Shtator. 2019.

sapo ishim futur në shtëpi. I çela dyert e dritaret që aromë e hudhrës së skuqun n’vaj ullini e me nji degëzë rozmarine të mos mbetej për gjatë kohë nëpër dhomë. Asaj të shtune, Dielli qe hujdisun në kup të qiellit. Puhiza e lehtë e drekës së vonme po i përkëdhelte lehtaz degët e limonit. Ish ditë e bukur. Ditë e marë. Pas pak, krejt papritun, nji oshëtimë shurdhuese, fortë e çuditshme prej jashtë u turr për kah kuzhina. Nji oshëtimë që i preu pa dhimtë penjtë e brishtë të qetësisë vjeshtnore. Nji piskamë prej askundi u ngjitë mbas qytetit! Nji gjëmë e madhe sa vet vdekja.

*  tuj kërkue symbyllun se kah po vinte piskama, e dëftova amullueshëm se as Toka s’ish ma n’shtratin e Vet. Po lëkundej gjithçka … pragu, tavani, sahatat, dollapet, fotografitë, librat e bashkë me to edhe zemrat e ligështueme. Po tundeshin muret … po mbylleshin dyert dhe penxheret e drunit! Aq sa hapej Toka për friknat tona, po aq mbyllej Udha për me i ikun vdekjes. Akrepat kishin pushue. S’kish numra bollshëm për me e matun terrin para syve dhe kërcitjen e fjalëvë lutëse ndën frignat që s’pushonin!

* Ish e shtunë. Nji tërmet e përthekoj Adriatikun. Durrësi po shkundej. Në Tiranë punëtorët hudheshin prej banesash, për t’i shpëtu palosjes së kateve. Ish e shtunë. Një tërmet i fuqishëm e përkundi Adriatikun. Ndërkohë që Durrësi rrezikonte të shembej i tëri, në Tiranë qytetarët turbullueshëm njoftoheshin me komshinjtë e lagjesë, për s’pari herë. Ish e shtunë. Metri katror që s’kapej pa 2000 euro, nuk qe ma i sigurtë! Kësaj të shtune, nuk banë derman portofoli e as florini. Tërmeti i rroku shpirtat pezull! Llogaria e vetme n’krahnor ish: me çka e paskëshim helmue jetën?!

* Ka ditë kur Liria asht emën i panjohum, as i përveçëm e as i lakueshëm. Liria, asht nji melodi që rrëshket disi lakuriq krahëve të harabelave që çukasin vjedhurazi petale lulesh n’bahçe të harrueme. Liria, si andrra e mramë e nji Shpirti të gjanë! Po a çelin andrrat ma, knejpari?! Kush e di!!! Ndoshta ato janë veç kunora të shtrembnueme pallateve gjithë pluhun! Mbase janë çerpikë të djegun mbi sytë e lodhun prej marazit të stuhive … Kush e di!!!

Andrrat janë: Andrrat s’janë. Jeta n’Liri asht Andërr: asht Çelje: Ag që hapet në rrezet e para; Ujë i vakët që e çliron trupin kur së pari herë puqemi me detin! Liria asht Frymë. Të shtunën, njeriu i mbërthyem pas hutisë, arrijti me e nuhatun nji grimcë Lirie. I çliruem prej çdo hallke të përbotshmënisë, njeriu i avytun tek vdekja i pa andrrat e pajetueme!

Në Zemër Të Sekretit

 E djelë. Qiell me djell. Mëhalla kish ra n’qetësi. Dukej tamam ditë për t’lexu diçka ndryshe. Rrëmova gjatë nëpër rafte librash, derisa ma zuni syni nji zarf t’bardhë. U menova. Ah po! Kur erdhi prej Parisit, Mira ma solli këtë hedije! Nuk e çela fill asokohe, se po e prisja dakikun. E ndjeja që libri mrena zarfit duhej me u lexu n’kohna kur detyrohesh me harru diçka. Kështu pra, të djelën, nji ditë pas tërmetit, unë mund ta shijoja n’çdo rresht, udhëtimin e José Luís Peixoto-së në Korenë e Veriut. Dorën në zemër, germat e imta m’i qorruen sytë ama shqipja e amël e Ermirës (përkthyesës) më pickonte për me i shfletue fletët … u menova nji copë herë n’vete: ah ç’bekim asht dora e Fjala e përkthyesit të mirë! Aty, mu kujtuen edhe librat e sakatuem prej përkthyesve a redaktorëve dashnipak. Ç’dhimtë me e cungue nji Shpirt! Trishtim me ja mohue dritën Dashnisë që derdhet përmes fjalëve! Eh! Nejse. Muhabet i gjatë ky. Siç po thosha, të djelën po udhëtoja bashkë me aventurierin guximtar Peixoto në Korenë e Kim Il-sung-ut, shtetin më të militarizuem në botë. Normalisht, në të tilla vende, ushtarët janë të domosdoshëm për ta ruajtë pushtetin tanësisht autokratik të liderëve që hyjnizohen prej popullsisë së izolume. Peixoto kur shkruan imtësisht për Korenë Veriore kujdeset mirë që t’ju përgjigjet pyetjeve të mundshme, të secilit lexues, jo konsumerist. Kalemi i tij mih përtej bukurisë së rrejshme të kimilsungias e kimzhonglias: mih përtej pastërtisë së rrugëve e qetësisë së godinave  me fasada gjeometrike dhe me ngjyra të trishta: e kaltër – gri, jeshie – gri, gështenjë – gri. Luis duhet të ketë kalue jo pak shtrëngime krahnori n’atdheun e tragjedive të skajshme ose në shtetin e vogël që rrugëtonte mundimshëm për shkak të përmbytjeve dhe embargove impersialiste, ku vetëm në dekadën e fundit të shekullit XX kanë vdekur nga uria midis 240 mijë dhe 3,5 milionë njerëz.

Lexoja e humbesha. Lexoja e ftillohesha. Janë histori koreanoveriore këto apo copëza prej Shqipnisë së sakatueme? Lexo e mos beso. Po deshe!

Në fakt, derisa lexoja herë – herë m’dukej sikur lëkundej diçka. Pastaj, m’bahej se ja niste prej fillimit me dal nga loçka e Tokës ajo zhurma që ma gërryente çdo pllambë të kujtesës! Edhe n’mes të natës jam zgjue ca herë rresht e i kam mbyllun xhamat për mos me ndigjue asnji za! Oshëtima e Tokës ish zhgandërr. Britmë e Tokës së randueme prej zemrash të veshuna keq me inat e zili … e Dridhuna e Tokës së gërvishtun nga padrejësitë e paudhësitë. Idhnimi i Tokës asht nji tregues e kujtues! Aty kah buzëmramja, s’kisha ma fuqi me i çelun sytë. Kalamendas vuna kryet n’jastëk. Ninullat u trembën sapo tërmeti tjetër, e nguci Tokën.

 Kamsa – hamnida ose Falemnderit Frigë!

Të djelën, natën vonë, Tirana u ba e Bukur! Shumë e Bukur, besa! Të djelën, Tirana u mbështoll me lajmin e paparashikuem për nji termet të parashikuem diku pas mesnate. Njerëzit të frikësuem në asht, mblodhën floritë e fundëm, batanijet e para që u ranë n’dorë, shtrënguen pleq e fëmijë, dhe ashtu të hallaktun e flokë-shprishun; tufa – tufa mësyen sheshin Skëndërbej, parqet e rralla (gati – gati inekzistuese) e çdo hapësirë tjetër që mund t’i ruante prej të dridhunave të reja.

Lajmi i kobshëm u hap ma shpejt se flaka n’kashtë. Gjendje e jashtëzakonshme, për një qytet me lum, e pa ujë. Kryeqyteti i madh i një shteti të vogël u zaptue prej frigës, gënjeshtrave dhe magjive. Tërmeti i munguem po i shkundëte zemrat e pluhunosuna. Disa puqen ballin me Tokën. Disa ja thanë kangës së Jetës, amanet! Të tjerët banin rojë, jashtë!

Mu kujtue prap, shkrimtari portugez Jose Luis Peixoto kur shkruante për verbnimin e shoqnisë koreanoveriore dhe për mitet që e mbanin gjallë nji popull të “përsosun” skajshmënisht në padituni; mu kujtuan rrenat që përdoreshin për ta ngrejtun nji shtet të rrëzuem dhe mu përftytyrue Shqipnija e ca dekadave ma parë; larg Dashnisë e xhanit! Mu kujtuen aq përralla të pashkrujtuna e aq andrra të jetueme përgjysmë. Netëve të gata kur gjumi ta lenë shëndenë, historitë e trishta vijnë për mos me e prish qetësinë!